Phô mai, giăm bông, xúc xích đều là sản phẩm có nguồn gốc động vật, nên khi mang từ nước ngoài về Việt Nam chúng thuộc diện kiểm dịch theo Luật Thú y 2015, không phải món "ai cũng mang thoải mái". Dạng ít rủi ro nhất là phô mai cứng và thịt nguội đóng gói công nghiệp, hút chân không, còn nhãn nhà sản xuất, lượng vừa đủ dùng trong nhà; dạng dễ bị giữ nhất là hàng cắt lẻ gói giấy, đồ nhà làm, thịt lợn từ vùng đang có dịch.
Đây là loại quà châu Âu người Việt hay mang về nhất, vì ở Việt Nam muốn mua đúng loại thì khó hoặc đắt. Bài này nói từ phía người mang: vì sao hai nhóm đồ này bị để ý nhiều hơn trà hay sô cô la, loại nào nên mua, đóng gói thế nào để vừa qua cửa khẩu gọn, vừa không hỏng giữa đường, và cả những người trong nhà nên thận trọng khi ăn.
Vì sao phô mai, thịt nguội bị kiểm kỹ hơn bánh kẹo
Bánh quy hay sô cô la đã qua nhiệt độ cao, khô và hầu như không còn gì sống. Phô mai và thịt nguội thì khác: nhiều loại được làm từ sữa chưa tiệt trùng hoặc thịt chỉ ướp muối, phơi, hun khói, không qua nấu chín. Quá trình ủ làm giảm nhiều vi sinh vật, nhưng không phải mọi tác nhân gây bệnh cho vật nuôi đều bị tiêu diệt hết.
Thịt lợn là mối lo hàng đầu. Virus dịch tả lợn châu Phi có thể tồn tại khá lâu trong thịt lợn ướp muối và sấy khô; châu Âu, châu Á đều đã ghi nhận vùng có dịch trong nhiều năm gần đây. Với bò, cừu, dê và sữa của chúng, có những bệnh như lở mồm long móng mà ngành chăn nuôi Việt Nam đang phải kiểm soát. Gia cầm có cúm gia cầm. Đó là lý do cơ quan thú y quan tâm tới thịt nguội và phô mai trong hành lý: không phải vì món ăn nguy hiểm với người ăn, mà vì phần thừa của món ấy có thể lọt vào chuỗi thức ăn của vật nuôi.
Mức độ kiểm tra cũng thay đổi theo tình hình dịch ở nước nguồn. Khi một nước hay một vùng vừa công bố ổ dịch, hàng từ đó, kể cả trong hành lý, thường bị siết chặt hơn. Trước chuyến về, bạn nên đọc nhanh thông báo của cơ quan thú y và hải quan Việt Nam, và quy định của hãng bay về hành lý thực phẩm.
Loại nào ít rủi ro, loại nào dễ bị giữ
Không có danh sách "món nào chắc chắn qua" dành cho hành khách, vì quyết định nằm ở quy định hiện hành và cán bộ tại chỗ. Bảng dưới chỉ là cách xếp theo mức rủi ro để bạn chọn mua cho khôn:
| Dạng hàng | Ví dụ | Mức rủi ro | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Phô mai cứng, ủ lâu, đóng gói công nghiệp | Miếng hút chân không loại ủ trên một năm, còn nhãn và mã lô | Thấp hơn | Ít nước, bền nhiệt, dễ chứng minh nguồn gốc |
| Phô mai mềm, phô mai tươi | Phô mai vỏ trắng, phô mai kem, phô mai ngâm nước muối | Trung bình | Hỏng nhanh khi mất lạnh; nhiều loại làm từ sữa chưa tiệt trùng |
| Thịt nguội đóng gói công nghiệp | Giăm bông, xúc xích khô thái lát hút chân không có nhãn | Trung bình | Thịt lợn từ vùng có dịch có thể bị giữ |
| Hàng cắt lẻ ở chợ, gói giấy | Khoanh giăm bông, khúc xúc xích mua ở quầy thịt | Cao | Không nhãn, không mã lô, khó chứng minh |
| Nguyên đùi, nguyên cây xúc xích lớn | Đùi giăm bông còn xương, xâu xúc xích treo | Cao | Khối lượng lớn, dễ bị coi là hàng ngoài tiêu dùng cá nhân |
| Đồ nhà làm | Pa tê, xúc xích, phô mai của người quen làm | Cao | Không nhãn, không rõ nguồn sữa, nguồn thịt |
Nhìn chung, món càng giống hàng công nghiệp trên kệ siêu thị, còn nguyên bao bì và mã lô, thì càng dễ giải thích. Món càng mang dáng "đặc sản chợ quê" thì càng nên ăn tại chỗ, dù đó chính là món bạn mê nhất trong chuyến đi.
Đóng gói phô mai, thịt nguội cho chặng bay dài
Nếu đã quyết định mang, cách đóng gói quyết định món quà tới nơi còn ăn được hay không. Làm theo thứ tự này trong ngày cuối của chuyến đi:
- Mua ở chặng cuối của hành trình, càng gần giờ ra sân bay càng tốt, để rút ngắn thời gian món hàng nằm ngoài tủ lạnh.
- Xin cửa hàng hút chân không nếu mua miếng cắt. Nhiều quầy phô mai ở châu Âu có máy hút chân không cho khách mang đi xa.
- Giữ hoặc xin kèm phần giấy ghi tên loại, nơi làm, ngày đóng gói; với hàng đóng sẵn thì giữ nguyên bao bì, không xé ra gom chung.
- Xếp tất cả vào một túi giữ nhiệt có gel lạnh đã làm đông kỹ trong ngăn đá khách sạn từ đêm trước.
- Đặt túi giữ nhiệt vào giữa vali ký gửi, quấn quanh bằng quần áo để cách nhiệt thêm, tránh đặt sát thành vali.
- Về tới nhà, mở túi ngay, kiểm từng món: bao bì phồng, chảy dịch, có mùi chua lạ thì bỏ, không tiếc.
Phô mai cứng ủ lâu chịu được vài ngày ở nhiệt độ mát mà không hỏng, chỉ đổ dầu ra mặt. Phô mai mềm và thịt thái lát thì nhạy hơn nhiều; với chặng có quá cảnh dài, cân nhắc bỏ hẳn hai món này.
Những điều người hay mang phô mai, thịt nguội hay hiểu sai
"Hút chân không thì không phải kiểm dịch." Hút chân không giúp bảo quản và chứng minh hàng công nghiệp, nhưng không biến miếng thịt thành thứ khác. Nó vẫn là sản phẩm động vật.
"Mua trong khu miễn thuế thì miễn luôn kiểm dịch." Khu miễn thuế chỉ liên quan tới thuế ở nước xuất phát. Một miếng giăm bông mua trong khu cách ly vẫn là giăm bông khi tới Việt Nam.
"Có con dấu PDO trên bao bì là chứng nhận an toàn." Con dấu PDO hay PGI của châu Âu bảo hộ tên gọi và vùng làm, không phải giấy chứng nhận kiểm dịch. Nó giúp bạn mua đúng hàng, không thay giấy tờ thú y.
"Lần trước mang được thì lần này cũng được." Tình hình dịch ở nước nguồn thay đổi, cách kiểm tra tại cửa khẩu cũng vậy. Một chuyến suôn sẻ không phải là quy định.
"Ít thì không sao, cứ để dưới đáy vali." Máy soi hành lý nhìn thấy khối thịt, khối phô mai khá rõ. Giấu đi rồi bị phát hiện thì phiền hơn nhiều so với khai thật từ đầu.
Đọc bao bì trước khi mua: bốn dòng đáng nhìn
Trước khi bỏ một miếng phô mai hay gói xúc xích vào giỏ để mang về, dành nửa phút đọc bao bì. Bốn dòng dưới đây quyết định món đó có hợp để đi một chặng bay dài và hợp với người trong nhà hay không. Chữ trên nhãn gốc thường là tiếng của nước bán, nên bảng ghi kèm vài cách viết hay gặp:
| Dòng cần tìm | Cách viết hay gặp | Nói với bạn điều gì |
|---|---|---|
| Loại sữa | Lait cru (Pháp), latte crudo (Ý), leche cruda (Tây Ban Nha), raw milk (Anh) | Phô mai làm từ sữa chưa tiệt trùng; người mang thai, trẻ nhỏ nên thận trọng |
| Hướng dẫn bảo quản | À conserver au frais, da conservare in frigo, keep refrigerated | Món bắt buộc giữ lạnh; nếu chặng về dài, cân nhắc không mang |
| Hạn dùng | À consommer jusqu'au, à consommer de préférence avant, da consumarsi entro | Loại "dùng trước" nghiêm ngặt hơn loại "tốt nhất trước"; chọn gói còn hạn dài |
| Nơi làm và mã lô | Tên vùng, con dấu PDO hoặc PGI, dãy số lô in phun | Giúp chứng minh hàng công nghiệp có nguồn rõ khi được hỏi |
Một điểm hay bị bỏ sót: thịt nguội làm ở một nước không có nghĩa là con lợn được nuôi ở nước đó. Nhiều nhà làm xúc xích, giăm bông mua thịt từ nhiều nguồn; một số dòng sản phẩm cao cấp mới ghi rõ nơi nuôi và giống lợn. Với chuyện kiểm dịch, nơi con vật được nuôi và tình hình dịch ở đó mới là điều cán bộ thú y quan tâm, nên bao bì càng ghi rõ nguồn thì càng dễ giải thích.
Nếu không đọc được tiếng nước bán, chụp ảnh mặt sau bao bì rồi dùng ứng dụng dịch trên điện thoại ngay tại quầy; chỉ cần tìm đúng bốn dòng trên là đủ để quyết định.
Người trong nhà nên thận trọng khi ăn
Về tới nhà an toàn rồi vẫn còn một tầng nữa: ai ăn. Nhiều loại phô mai mềm, phô mai xanh và thịt ướp chưa nấu chín có thể chứa vi khuẩn Listeria. Với người khoẻ mạnh, nguy cơ thường thấp, nhưng với phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch, các cơ quan y tế khuyến cáo thận trọng hơn với phô mai làm từ sữa chưa tiệt trùng và thịt nguội ăn sống. Trước khi mời các thành viên này, nên đọc nhãn xem sữa đã thanh trùng hay chưa, và hỏi bác sĩ nếu có điều băn khoăn.
Trẻ nhỏ còn một lý do khác: thịt nguội châu Âu thường rất mặn, phô mai ủ lâu cũng nhiều muối. Một vài lát để nếm cho biết khác với ăn thay bữa. Người đang ăn kiêng muối theo chỉ định của bác sĩ cũng nên tính phần này vào khẩu phần.
Cuối cùng là chuyện dị ứng và thành phần. Một số phô mai có thêm thành phần lấy từ trứng; một số xúc xích có sữa, gluten, hạt. Bao bì gốc thường đánh dấu chất gây dị ứng bằng chữ in đậm trong phần thành phần, một lý do nữa để giữ nguyên bao bì khi mang về.
Nếu không mang được, ở Việt Nam còn cách nào
Nhiều loại phô mai, thịt nguội châu Âu đã có mặt ở Việt Nam qua đường nhập khẩu chính ngạch. Mua trong nước có vài ưu điểm mà hàng tự mang về không có:
- Đã qua kiểm dịch và kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu theo quy định, bạn không phải lo chuyện cửa khẩu.
- Có nhãn phụ tiếng Việt ghi tên, địa chỉ nhà nhập khẩu và hạn dùng, có nơi để hỏi khi hàng có vấn đề.
- Chuỗi lạnh được giữ liên tục từ kho tới quầy, điều mà vali của bạn khó làm được.
- Vẫn đọc được dấu xuất xứ: mã lô, con dấu PDO, ghi chú tuổi ủ còn nguyên trên bao bì gốc.
- Điểm trừ là lựa chọn ít hơn, ít loại thủ công vùng nhỏ, và bạn nên kiểm kỹ hạn dùng, nhiệt độ tủ trưng bày.
Nếu điều bạn thật sự muốn là một món chỉ có ở một làng nhỏ bên Pháp hay Tây Ban Nha, thì ăn nó ngay tại đó vẫn là trải nghiệm đáng giá nhất, và cũng là cách không phải lo gì ở cửa khẩu.
Câu hỏi thường gặp
Phô mai mua ở siêu thị châu Âu, hút chân không có mang về được không?
Đây là dạng ít rủi ro nhất trong nhóm phô mai: hàng công nghiệp, còn nhãn và mã lô. Tuy vậy, phô mai vẫn là sản phẩm động vật thuộc diện kiểm dịch, nên mang lượng vừa phải, giữ nguyên bao bì và trả lời thật nếu được hỏi.
Đùi giăm bông nguyên chiếc có mang về Việt Nam được không?
Nguyên đùi giăm bông còn xương là món dễ bị giữ: khối lượng lớn, là thịt lợn, nhiều vùng ở châu Âu từng ghi nhận dịch tả lợn châu Phi. Nếu muốn mang, gói thái lát hút chân không có nhãn của nhà sản xuất là lựa chọn hợp lý hơn.
Phô mai mang về bị chảy dầu có ăn được không?
Phô mai cứng ra dầu khi bị ấm là hiện tượng chất béo tách ra, thường không làm phô mai hỏng. Lau khô, cho vào ngăn mát, để vài giờ là thớ phô mai ổn lại. Nếu có mùi chua lạ, mốc lan rộng hoặc bao bì phồng thì nên bỏ.
Bà bầu có ăn được phô mai mang từ Pháp, Ý về không?
Phụ nữ mang thai thường được khuyên thận trọng với phô mai mềm, phô mai xanh làm từ sữa chưa tiệt trùng và thịt nguội ăn sống vì nguy cơ Listeria. Đọc nhãn xem sữa đã thanh trùng chưa và hỏi bác sĩ sản khoa trước khi ăn.
Có cần giấy chứng nhận kiểm dịch của nước bán để mang phô mai về không?
Với vài miếng phô mai dùng trong nhà, hành khách thường không có giấy chứng nhận kiểm dịch từ nước bán. Việc xử lý lượng nhỏ trong hành lý tuỳ quy định hiện hành và cán bộ tại cửa khẩu. Mang nhiều để biếu tặng rộng hoặc để bán thì là chuyện thủ tục nhập khẩu.
Xúc xích khô có để được ngoài tủ lạnh suốt chuyến bay không?
Xúc xích khô ủ lâu nguyên cây khá bền ở nhiệt độ mát, nhưng xúc xích thái lát đóng gói thường ghi bảo quản lạnh. Làm theo dòng hướng dẫn bảo quản trên bao bì, và với chặng bay dài có quá cảnh thì dùng túi giữ nhiệt.