Nho mẫu đơn là tên gọi ở Việt Nam của giống nho Shine Muscat, do cơ quan nghiên cứu nông nghiệp quốc gia của Nhật Bản lai tạo và đăng ký giống vào năm 2006. Quả to, màu xanh vàng, không hạt, vỏ mỏng ăn được, giòn, ngọt và có mùi thơm muscat rất rõ. Ngày nay giống này được trồng nhiều ở Nhật, Hàn Quốc và Trung Quốc, nên "nho mẫu đơn" trên quầy có thể đến từ cả ba nơi.
Nói ngắn gọn, nếu bạn thấy một chùm nho quả to, xanh ngả vàng, cắn giòn và có mùi thơm như hoa, rất có thể đó là Shine Muscat. Nho xanh không hạt của Mỹ, Úc, Chile thì quả nhỏ và thuôn hơn, vị ngọt thanh nhưng gần như không có mùi thơm này.
Bài này giải thích giống nho này từ đâu ra, vì sao nó thơm và không hạt, chuyện giống Nhật lan sang nước khác, cách phân biệt với các loại nho không hạt Mỹ, Úc, Chile, và cách chọn, giữ một chùm nho cho trọn vị.
Shine Muscat ra đời như thế nào
Shine Muscat là kết quả của một chương trình chọn giống kéo dài nhiều năm tại Nhật. Mục tiêu là có một giống nho vừa mang mùi thơm đặc trưng của nhóm muscat châu Âu, vừa chịu được khí hậu mưa ẩm của Nhật, quả to, vỏ mỏng ăn được và không bị nứt. Giống được đăng ký năm 2006 và nhanh chóng trở thành một trong những giống nho cao cấp được ưa chuộng nhất ở Nhật. Ngoài chất lượng quả, người trồng Nhật còn thích giống này vì nó ít bệnh hơn nhiều giống nho châu Âu và quả không bị rụng khỏi chùm khi chín, nên dễ vận chuyển xa.
Tên gọi "nho mẫu đơn" ở Việt Nam không phải dịch từ tên gốc. Trong tiếng Hàn và tiếng Trung, giống này có tên gọi riêng; khi hàng từ Hàn và Trung Quốc vào Việt Nam, người bán dùng tên "mẫu đơn" và tên này trở nên quen thuộc. Bạn cũng có thể gặp tên "nho sữa" cho nho xanh vàng nói chung, nhưng đó không phải tên giống.
Vì mùi thơm muscat, Shine Muscat thuộc nhóm nho ăn tươi chứ không phải nho làm rượu. Ở Nhật, một chùm nho đẹp thường được bán đơn lẻ trong hộp, làm quà biếu, giống như cách người Việt mua một quả bưởi đẹp để biếu Tết.
Vì sao nho mẫu đơn thơm, giòn và không hạt
Mùi muscat. Mùi thơm hoa hồng, mật ong của nhóm nho muscat đến từ một nhóm hợp chất thơm tự nhiên trong vỏ và thịt quả, tiêu biểu là linalool và geraniol. Nho Shine Muscat thừa hưởng đặc điểm này từ bố mẹ có dòng máu muscat châu Âu.
Thịt quả giòn. Khác với nhiều giống nho Mỹ thịt mềm, tróc vỏ, Shine Muscat có thịt chắc dính vào vỏ, cắn giòn. Đây là đặc tính được chọn lọc có chủ đích khi lai tạo.
Không hạt nhờ xử lý. Bản chất giống Shine Muscat có hạt. Người trồng nhúng chùm hoa và chùm quả non vào dung dịch gibberellin, một chất điều hoà sinh trưởng thực vật vốn có trong cây, để quả không hình thành hạt và lớn đều. Đây là kỹ thuật phổ biến, được phép ở Nhật và nhiều nước, áp dụng cho nhiều giống nho ăn tươi.
Chùm đẹp nhờ tỉa. Một chùm Shine Muscat đẹp là kết quả của việc tỉa bớt chùm hoa, tỉa bớt quả non để mỗi quả có chỗ lớn, rồi bọc túi chùm. Phần lớn công việc này làm bằng tay, tốn rất nhiều công.
Vỏ ăn được. Vỏ mỏng, không chát nên ăn cả quả. Đây là lý do nhiều người thích loại nho này hơn nho có vỏ dày phải nhả.
Giống Nhật lan sang Hàn Quốc và Trung Quốc
Shine Muscat là một ví dụ được nhắc nhiều ở Nhật về chuyện bảo hộ giống cây trồng ra nước ngoài. Giống được bảo hộ trong nước, nhưng không được đăng ký bảo hộ kịp thời ở các nước láng giềng. Cây giống theo nhiều đường ra nước ngoài, và chỉ sau vài năm, Hàn Quốc và Trung Quốc đã có những vùng trồng Shine Muscat rộng lớn.
Sau câu chuyện này, Nhật sửa luật về giống cây trồng để siết việc mang giống đăng ký ra nước ngoài. Với người mua ở Việt Nam, hệ quả thực tế là nho mẫu đơn trên thị trường có ba nguồn chính, chất lượng rất khác nhau tuỳ vườn và tuỳ mức đầu tư chăm sóc.
Không nên mặc định nho Nhật là ngon nhất và nho Trung Quốc là kém nhất. Hàn Quốc có những vùng trồng đầu tư bài bản, quả rất đẹp. Trung Quốc có diện tích lớn nhất, có vườn làm kỹ cho quả rất tốt, cũng có vườn ép năng suất cho quả to mà nhạt. Điều bạn cần là đọc chùm nho và đọc nhãn phụ để biết xuất xứ, rồi tự nếm.
Nho mẫu đơn khác các loại nho không hạt Mỹ, Úc, Chile
Trên quầy, nho mẫu đơn thường đứng cạnh các loại nho không hạt nhập từ Mỹ, Úc, Chile, Peru. Bảng dưới giúp bạn phân biệt nhanh.
| Đặc điểm | Nho mẫu đơn (Shine Muscat) | Nho xanh không hạt Mỹ, Úc, Chile | Nho đỏ, đen không hạt |
|---|---|---|---|
| Kích thước quả | To, tròn hoặc hơi bầu | Nhỏ đến vừa, thuôn dài | Vừa, tròn hoặc thuôn |
| Màu | Xanh vàng, ửng vàng khi chín kỹ | Xanh lục nhạt | Đỏ, tím đen |
| Mùi | Thơm muscat rõ | Ít thơm, vị ngọt thanh | Tuỳ giống, có giống thơm nhẹ |
| Thịt quả | Giòn, chắc | Giòn vừa | Giòn đến mềm |
| Mùa chính | Nhật, Hàn: khoảng tháng 8 đến tháng 11, sau đó hàng trữ lạnh | Mỹ: khoảng tháng 6 đến tháng 12; Úc, Chile, Peru: khoảng tháng 11 đến tháng 5 | Như cột bên |
Nho không hạt Mỹ phần lớn trồng ở California, nho Úc tập trung ở vùng ven sông Murray thuộc bang Victoria và New South Wales. Hai nguồn này nối nhau theo mùa hai bán cầu, nên nho không hạt có mặt gần như quanh năm. Nho mẫu đơn thì có mùa rõ hơn: quả mới hái ngon nhất vào cuối hè, mùa thu của Nhật và Hàn, phần còn lại của năm là hàng đã qua kho lạnh.
Vì sao nho mẫu đơn thường đắt hơn nho không hạt thông thường
Giá cụ thể thay đổi theo mùa, theo nguồn và theo nơi bán, nên ở đây chỉ nói về những thứ cấu thành giá. Trước hết là công chăm sóc. Một vườn Shine Muscat chuẩn cần tỉa chùm hoa, xử lý không hạt từng chùm, tỉa quả non bằng kéo nhỏ, bọc túi từng chùm. Phần lớn việc này làm bằng tay và phải làm đúng thời điểm, lỡ vài ngày là chùm nho xấu đi.
Thứ hai là năng suất bị giới hạn có chủ đích. Muốn quả ngọt và thơm, người trồng phải giữ ít chùm trên mỗi cây và ít quả trên mỗi chùm. Vườn ép năng suất cho sản lượng cao nhưng quả nhạt, đó là lý do giá nho mẫu đơn trên thị trường có thể chênh lệch rất xa giữa các lô.
Thứ ba là đóng gói và vận chuyển. Nho mẫu đơn loại đẹp thường được đóng từng chùm trong hộp có lót, đi đường lạnh, có khi bằng máy bay. Hao hụt do rụng quả, nứt quả trên đường đi cũng được tính vào giá. Cuối cùng là cầu: nho mẫu đơn được ưa chuộng làm quà dịp lễ Tết, nên giá thường lên cao vào những thời điểm đó. Hiểu như vậy, bạn sẽ không ngạc nhiên khi hai hộp nho cùng tên lại khác giá nhiều.
Chọn một chùm nho mẫu đơn
Nho không chín thêm sau khi hái, nên chùm nho bạn chọn sẽ không ngọt hơn khi để thêm. Những điểm dưới đây giúp bạn chọn chùm đáng mua.
- Màu xanh ngả vàng. Quả xanh lục đậm thường hái sớm, ngọt kém và ít thơm. Quả ngả vàng nhạt là đã đủ chín; vàng sậm có vết nâu là đã quá chín hoặc để lâu.
- Cuống chùm xanh, tươi. Cuống nâu khô là chùm đã nằm lâu. Cuống tươi thì quả còn bám chắc.
- Quả căng, bám chắc vào cuống. Lắc nhẹ hộp, nếu nhiều quả rụng thì chùm đã bắt đầu xuống.
- Có lớp phấn mờ. Lớp phấn trắng mỏng trên vỏ là sáp tự nhiên của quả, cho thấy quả ít bị chạm tay.
- Không quả nứt, mốc. Đặc biệt nhìn sâu vào giữa chùm, nơi nấm mốc hay bắt đầu.
- Ngửi. Chùm nho đạt sẽ có mùi thơm nhẹ ngay cả khi chưa bóc.
Nếu có thể, hãy xin nếm một quả. Độ ngọt và mùi thơm giữa các vườn khác nhau rất xa, và đây là cách chắc nhất để biết lô hàng có đáng mua hay không.
Giữ nho tươi ở nhà
Nho là loại quả mất nước nhanh, cuống khô trước rồi quả mới héo. Giữ đúng cách, chùm nho có thể giữ được độ giòn thêm một thời gian.
- Không rửa trước khi cất. Nước đọng giữa các quả làm mốc rất nhanh.
- Cắt bỏ những quả dập, nứt trên chùm bằng kéo, để lại một đoạn cuống nhỏ thay vì giật quả ra.
- Bọc chùm nho trong giấy mềm hoặc để trong hộp có lót giấy, cho vào ngăn mát tủ lạnh.
- Không để nho sát các loại quả có mùi mạnh như sầu riêng, mít; vỏ nho dễ ám mùi.
- Khi ăn, cắt từng chùm nhỏ ra rửa dưới vòi nước, để ráo rồi ăn. Để nho bớt lạnh vài phút cho dậy mùi.
Trong thùng nho nhập khẩu, đôi khi bạn thấy một tấm giấy hoặc túi nhỏ. Đó thường là miếng sinh khí chống mốc dùng trong vận chuyển nho, không phải để ăn; hãy bỏ đi và không để trẻ nhỏ cầm chơi.
Lưu ý khi cho trẻ nhỏ ăn nho
Nho là một trong những loại quả hay gây hóc ở trẻ nhỏ, vì quả tròn, trơn, cỡ đúng bằng đường thở của trẻ. Quả nho mẫu đơn lại to hơn nho thường, nên nguy cơ càng cần chú ý. Với trẻ dưới năm tuổi, luôn cắt quả làm tư theo chiều dọc, cho trẻ ngồi ăn, có người lớn ngồi cạnh.
Không cho trẻ vừa chạy chơi vừa ăn nho, không thả nho nguyên quả vào hộp đồ ăn mang đi học. Khi đi xe hoặc đi ô tô, cũng không nên cho trẻ nhỏ ăn nho nguyên quả. Người lớn trong nhà, kể cả ông bà và người giúp việc, đều nên biết cách cắt nho cho trẻ, vì tai nạn hay xảy ra khi người trông thay đổi.
Nho mẫu đơn ngọt, nhiều đường tự nhiên. Người đang theo dõi đường huyết nên hỏi bác sĩ về lượng phù hợp. Người từng có phản ứng dị ứng với nho hay các loại quả khác cũng nên hỏi bác sĩ trước khi ăn loại mới.
Câu hỏi thường gặp
Nho mẫu đơn và nho sữa có phải là một?
Không hẳn. Nho mẫu đơn là tên quen dùng cho giống Shine Muscat. Nho sữa là tên gọi chung chung một số loại nho xanh vàng, ngọt, đôi khi được dùng cho cả Shine Muscat. Muốn chắc, bạn hỏi người bán tên giống và xem xuất xứ trên nhãn phụ.
Nho mẫu đơn không hạt có phải dùng hoá chất?
Quả không hạt nhờ xử lý chùm hoa bằng gibberellin, một chất điều hoà sinh trưởng có tự nhiên trong cây. Kỹ thuật này phổ biến và được phép ở nhiều nước khi dùng đúng quy định. Rửa nho kỹ dưới vòi nước trước khi ăn là thói quen tốt với mọi loại quả.
Làm sao biết nho mẫu đơn đến từ Nhật, Hàn hay Trung Quốc?
Nhìn chùm nho rất khó phân biệt chắc chắn. Cách đáng tin hơn là đọc nhãn phụ tiếng Việt trên hộp, nơi ghi nước xuất xứ và đơn vị nhập khẩu, và mua ở nơi bán minh bạch nguồn gốc.
Nho mẫu đơn có trồng được ở Việt Nam không?
Một số vườn trong nước đã trồng thử giống nho này, nhưng nho ăn tươi cần nhiều kỹ thuật và điều kiện khí hậu phù hợp. Hàng có mặt ổn định trên thị trường hiện nay vẫn chủ yếu là hàng nhập.
Vì sao nho mẫu đơn có lúc ngọt, có lúc nhạt?
Độ ngọt phụ thuộc vào vườn trồng, mức tỉa quả, thời điểm hái và thời gian nằm kho. Vườn để quá nhiều quả trên một chùm hoặc hái sớm sẽ cho quả to mà nhạt. Hàng đã nằm kho lạnh lâu cũng giảm mùi thơm.
Có nên ngâm nho với nước muối hay bột rửa rau?
Rửa dưới vòi nước chảy và xoa nhẹ từng chùm nhỏ là đủ cho phần lớn trường hợp. Ngâm lâu làm quả hút nước, nứt và nhạt. Nếu dùng sản phẩm rửa rau quả, hãy đọc hướng dẫn và tráng lại thật kỹ bằng nước sạch.