Lê Hàn Quốc là một loại lê châu Á (Pyrus pyrifolia), quả tròn to như quả bưởi nhỏ, vỏ nâu vàng lấm tấm, thịt trắng giòn như táo và rất nhiều nước; giống phổ biến nhất là Singo. Khác với lê tây phải để chín mềm mới ăn, lê Hàn Quốc ăn ngay khi còn giòn, và được giữ trong kho lạnh để bán gần như quanh năm.
Ở Việt Nam, lê Hàn Quốc là loại lê nhập phổ biến nhất trong các hộp quà Tết, bên cạnh táo và nho. Nhiều người quen gọi chung mọi quả lê tròn vỏ nâu là lê Hàn Quốc, dù thực ra lê tròn vỏ nâu còn có thể đến từ Nhật, Trung Quốc hoặc một số nước khác cùng trồng lê châu Á.
Bài này giải thích lê châu Á khác lê tây thế nào, vì sao lê Hàn Quốc to và đều, vì sao quả được bọc từng túi trên cây, mùa nào ngon, cách chọn và giữ quả, cũng như vì sao người Hàn hay nạo lê để ướp thịt.
Lê châu Á khác lê tây thế nào
Ở Việt Nam, bạn có thể gặp cả lê châu Á (Hàn Quốc, Nhật, Trung Quốc) và lê tây (lê Mỹ, lê Bỉ, lê Nam Phi). Hai nhóm khác nhau từ hình dáng đến cách ăn.
| Đặc điểm | Lê châu Á (lê Hàn Quốc, Nhật) | Lê tây (lê châu Âu, Mỹ) |
|---|---|---|
| Loài | Chủ yếu Pyrus pyrifolia | Pyrus communis |
| Dáng quả | Tròn, dẹt như quả táo to | Thon, có "cổ" hẹp ở phía cuống |
| Thịt quả | Giòn, sần nhẹ, cực nhiều nước | Mềm, mịn, bơ khi chín |
| Cách chín | Chín trên cây, hái là ăn được | Hái khi còn cứng, để chín mềm sau thu hoạch |
| Mùi | Thanh, nhẹ | Thơm rõ khi chín |
| Giữ trong kho | Rất tốt, nhiều tháng | Tuỳ giống, cần điều khiển độ chín |
Cảm giác sần sạn nhẹ khi nhai lê là do "tế bào đá", những cụm tế bào có thành dày. Lê châu Á thường có nhiều hơn lê tây, nhưng các giống chọn lọc như Singo đã giảm đáng kể đặc điểm này nên ăn vẫn mịn.
Vì không cần chờ chín mềm, lê Hàn Quốc rất hợp làm quà: mua về để vài ngày vẫn giòn, không lo quả nhũn như lê tây chín quá.
Giống Singo và các vùng trồng lê ở Hàn Quốc
Singo là cách đọc tiếng Hàn của giống Niitaka, vốn được lai tạo ở Nhật từ đầu thế kỷ 20. Ở Nhật giống này không phổ biến bằng các giống khác, nhưng sang Hàn Quốc lại trở thành giống chủ lực, chiếm phần lớn diện tích trồng lê của nước này. Quả Singo to, tròn, vỏ nâu vàng, ngọt thanh, nhiều nước và giữ được lâu trong kho, rất hợp cho cả tiêu thụ trong nước lẫn xuất khẩu.
Vùng trồng lê nổi tiếng nhất Hàn Quốc là Naju ở tỉnh Jeollanam-do, phía tây nam bán đảo, nơi có đồng bằng ven sông, đất phù sa và mùa thu nắng. Ngoài ra còn có các vùng trồng ở Gyeonggi-do, Chungcheong và các tỉnh khác. Khí hậu Hàn Quốc có mùa đông lạnh giúp cây lê ngủ nghỉ đủ, mùa xuân ra hoa đồng loạt, mùa hè nóng ẩm cho quả lớn nhanh và mùa thu khô, nắng cho quả tích đường trước khi hái. Tên Naju gắn với lê đến mức nhiều người Hàn nghe tên thành phố là nghĩ tới quả lê.
Ngoài Singo, Hàn Quốc còn có một số giống lê mới do các viện nghiên cứu trong nước lai tạo, chín sớm hoặc muộn hơn để kéo dài mùa. Trên quầy ở Việt Nam, bạn có thể gặp các giống này nhưng ít hơn nhiều so với Singo.
Vì sao lê Hàn Quốc to, đều và vỏ đẹp
Tỉa hoa, tỉa quả. Mỗi chùm hoa lê có thể đậu nhiều quả, nhưng người trồng chỉ giữ lại một quả tốt nhất ở mỗi vị trí. Cây dồn dinh dưỡng vào ít quả hơn nên quả lớn và đều.
Bọc túi từng quả. Khi quả còn nhỏ, người trồng bọc từng quả bằng túi giấy chuyên dụng. Túi giúp vỏ mịn, màu đều, hạn chế sâu đục quả, vết nắng và bụi, đồng thời giảm lượng thuốc bảo vệ thực vật phải phun lên quả. Vì vậy quả lê Hàn Quốc có vỏ vàng nâu đồng đều, ít tì vết.
Thụ phấn bằng tay. Nhiều giống lê châu Á không tự thụ phấn tốt. Ở các vườn lê, người ta thường thụ phấn bổ sung bằng tay, dùng phấn hoa của giống khác chấm lên hoa để quả đậu đều và tròn trịa.
Hái nhẹ tay. Lê rất dễ thâm, nên quả được hái từng quả, đặt vào giỏ có lót, đưa về xưởng phân loại theo kích cỡ và vẻ ngoài. Quả xấu hơn được bán trong nước hoặc làm nước ép.
Công lao động lớn. Tỉa, bọc túi, thụ phấn, hái đều làm tay. Đây là lý do lê Hàn Quốc chất lượng cao không phải là quả rẻ, nhất là loại to đẹp làm quà biếu.
Mùa lê và vì sao có lê gần như quanh năm
Lê Singo thường được thu hoạch vào khoảng tháng 9 đến tháng 10. Đây cũng là dịp Tết Trung thu của Hàn Quốc (Chuseok), lúc lê là một trong những món quà biếu và đồ cúng quen thuộc. Quả mới hái có vỏ còn hơi xanh nâu, thịt giòn và nhiều nước nhất.
Sau thu hoạch, lê được đưa vào kho lạnh và có thể giữ chất lượng trong nhiều tháng. Đó là lý do bạn có thể mua lê Hàn Quốc vào dịp Tết Nguyên đán, thậm chí sang mùa xuân năm sau. Lê trữ lâu vẫn ngọt nhưng thịt có thể bớt giòn, vỏ ngả màu vàng sậm hơn. Kho lạnh tốt giữ nhiệt độ gần điểm đóng băng và độ ẩm cao, để quả không mất nước. Nếu chuỗi lạnh bị gián đoạn khi vận chuyển, quả có thể bị nâu lõi dù vỏ ngoài vẫn đẹp.
Ở Việt Nam, lê Hàn Quốc vào nhiều nhất từ khoảng tháng 10 đến dịp Tết. Nếu muốn ăn lê giòn nhất, bạn nên mua trong khoảng cuối năm. Lê bày bán vào giữa năm thường là hàng trữ lâu, nên bạn chọn kỹ hơn, tránh quả có vỏ nhăn hay có đốm mềm.
Chọn một quả lê Hàn Quốc ngon
Lê châu Á không chín thêm nhiều sau khi hái, nên quả bạn mua cần đạt độ chín ngay từ đầu.
- Nặng tay so với kích cỡ. Lê ngon chứa rất nhiều nước, cầm sẽ thấy chắc và nặng.
- Vỏ căng, màu vàng nâu đều. Vỏ nhăn, đặc biệt quanh cuống, là quả đã mất nước sau thời gian dài trong kho.
- Không có vết thâm, chỗ mềm. Lê dễ thâm khi va chạm. Vết thâm nhỏ ngoài vỏ có thể là vùng nâu lớn bên trong.
- Vết cuống khô, sạch. Vết cuống ẩm hay mốc là dấu hiệu quả đang hỏng từ trong.
- Có lớp lưới xốp bọc riêng. Lê nhập thường được bọc lưới xốp từng quả để chống va đập. Quả không có lưới, xếp chồng lên nhau dễ thâm hơn.
- Xem nhãn phụ. Nhãn phụ tiếng Việt cho biết nước xuất xứ và đơn vị nhập khẩu.
Quả to không chắc ngọt hơn quả vừa. Với lê làm quà, người ta chuộng quả to đều; còn để ăn trong nhà, quả vừa thường đủ ngọt và dễ dùng hết hơn sau khi bổ.
Lê trong món ăn Hàn Quốc: nạo lê ướp thịt
Trong bếp Hàn, lê không chỉ để ăn tráng miệng. Người Hàn hay nạo lê để ướp thịt bò thái mỏng trong món bulgogi, ướp sườn bò nướng, hay pha vào nước dùng của món mì lạnh. Lê đem lại vị ngọt dịu, nhiều nước làm thịt mềm và giúp nước ướp ngấm đều.
Lê có chứa enzyme phân giải đạm, giúp làm mềm thịt, dù tác dụng nhẹ hơn nhiều so với kiwi hay dứa. Vì vậy ướp thịt với lê có thể để lâu hơn mà thịt không bị bở. Nếu bạn không có lê Hàn Quốc, có thể thay bằng lê khác, nhưng vị sẽ không thanh bằng. Khi nạo lê để ướp, nên nạo ngay trước khi dùng, vì lê nạo để lâu sẽ thâm màu và giảm tác dụng. Phần bã lê có thể giữ lại trong nước ướp, khi nướng sẽ hơi cháy cạnh, tạo vị ngọt thơm.
Một cách dùng khác là nấu nước lê với gừng, táo đỏ, mật ong làm đồ uống ấm mùa đông, rất phổ biến trong các gia đình Hàn. Đây là món ăn dân gian, không phải phương thuốc; nếu bạn đang ho kéo dài hay có bệnh nền, hãy hỏi bác sĩ thay vì tự chữa.
Lê trong tập quán biếu tặng của người Hàn
Ở Hàn Quốc, lê và táo là hai loại quả gần như không thể thiếu trong hộp quà biếu dịp Chuseok và Tết Seollal. Hộp quà thường gồm vài quả lê to, đều, mỗi quả bọc lưới xốp, xếp trong hộp giấy cứng. Quả càng to, càng đều, vỏ càng đẹp thì hộp quà càng được coi trọng. Vì vậy người trồng đầu tư rất nhiều vào việc tỉa quả và bọc túi để có những quả lê chuẩn quà biếu.
Lê cũng có mặt trên mâm lễ cúng tổ tiên của nhiều gia đình Hàn trong các dịp lễ, cùng với táo, hồng khô, táo tàu. Đây là tập quán văn hoá gia đình, gần với cách người Việt bày mâm ngũ quả ngày Tết.
Khi lê Hàn Quốc vào Việt Nam, tập quán làm quà này đi theo. Hộp lê to đẹp xuất hiện nhiều vào dịp Tết Nguyên đán, làm quà biếu đối tác hay người lớn tuổi. Nếu bạn mua làm quà, hãy mở hộp kiểm tra từng quả trước khi đem biếu, vì một quả thâm trong hộp có thể làm hỏng cả món quà.
Giữ lê Hàn Quốc ở nhà
Lê Hàn Quốc giữ khá lâu nếu được cất đúng, nhưng rất dễ thâm khi va đập và dễ ám mùi trong tủ lạnh.
- Giữ nguyên lớp lưới xốp bọc quả, không xếp chồng quá nhiều lớp.
- Bọc thêm từng quả trong giấy hoặc túi ni lông có lỗ thoáng để giữ ẩm và tránh ám mùi.
- Cất ở ngăn rau quả của tủ lạnh. Ở nhiệt độ phòng nóng, lê mất nước và bớt giòn nhanh.
- Để lê xa các loại thực phẩm có mùi mạnh như hành, sầu riêng, kim chi.
- Bổ ra rồi thì bọc kín phần còn lại, cất tủ lạnh và ăn sớm vì thịt lê dễ chuyển màu nâu.
Lê ăn lạnh ngon hơn, nên bạn có thể để quả trong ngăn mát vài giờ trước khi bổ. Khi gọt, gọt mỏng vì phần thịt sát vỏ là phần ngọt và thơm nhất.
Nếu thấy lõi quả chuyển nâu, mềm, có mùi rượu nhẹ, đó là quả đã bị hỏng lõi do trữ quá lâu hoặc nhiệt độ không ổn định, nên bỏ phần đó, không ăn.
Câu hỏi thường gặp
Lê Hàn Quốc và lê Nhật có giống nhau không?
Cả hai đều là lê châu Á, cùng loài, nên giống nhau về dáng và vị. Giống Singo ở Hàn Quốc vốn có gốc từ Nhật. Nhật có nhiều giống lê khác được ưa chuộng hơn trong nước, vỏ có thể xanh vàng hoặc nâu.
Lê Hàn Quốc có cần để chín mềm như lê tây không?
Không. Lê châu Á được hái khi đã chín trên cây và ăn khi còn giòn. Để lâu cho mềm thì quả không ngon hơn mà chỉ mất nước, bớt giòn và có thể bị nhũn ở lõi.
Vì sao lê Hàn Quốc mua dịp Tết vẫn giòn dù thu hoạch từ tháng 9?
Lê Singo có khả năng giữ trong kho lạnh rất tốt. Ở nhiệt độ gần 0°C và độ ẩm phù hợp, quả có thể giữ chất lượng nhiều tháng. Quả trữ lâu vẫn ngọt nhưng có thể bớt giòn một chút.
Có nên gọt vỏ lê khi ăn?
Vỏ lê ăn được nhưng khá dày và hơi ráp, nên phần lớn người Hàn và người Việt gọt vỏ. Nếu ăn cả vỏ, bạn nên rửa kỹ dưới vòi nước. Với trẻ nhỏ, nên gọt vỏ và cắt miếng nhỏ hoặc nạo.
Lê Hàn Quốc có trồng được ở Việt Nam không?
Một số tỉnh vùng núi phía bắc có trồng lê bản địa, là các loại lê châu Á khác. Giống lê Singo cần mùa đông lạnh để ra hoa đều và chăm sóc kỹ, nên lê to đẹp trên thị trường hiện nay vẫn là hàng nhập.
Lê nạo ướp thịt có thay được bằng táo không?
Có thể thay bằng táo ngọt, nhưng táo ít nước hơn và tác dụng làm mềm thịt kém hơn, vị cũng khác. Nhiều người dùng kết hợp lê với hành tây nạo để nước ướp vừa ngọt vừa thơm.